Bjarg - Húnaþing
Bjarg í Miðfirði er fæðingarstaður mesta útlaga Íslandssögunnar, Grettis sterka Ásmundarsonar. Að Bjargi átti Grettir ætíð athvarf hjá Ásdísi móður sinni þrátt fyrir að vera 19 ár í útlegð. Talið er að Gretti hafi fæðst litlu fyrir árið 1000 og ekki varð hann aldraður. Ýmsir staðir í nágrenni Bjargs og reyndar um sýsluna alla draga nafn sitt af útlaganum t.d. Grettishaf, Grettistak og Grettishöfði sem er við Arnarvatn en þar dvaldi Grettir í þrjá vetur og leið illa sökum myrkfælni. Grettir glímdi við drauginn Glám á Þórhallastöðum í Vatnsdal. Grettir var veginn í Drangey á Skagafirði og færðu banamenn hans Ásdísi móður hans höfuðið af kappanum og er það talið grafið undir hellu einni í túninu. Minnisvarði var reistur um Ásdísi á Bjargi árið 1974 og eru á honum lágmyndir úr Grettissögu eftir Halldór Pétursson.


Bóla - Skagafjörður
Bóla er eyðibýli í Blönduhlíð í Skagafirði. Bærinn hét áður Bólstaðargerði og var lengst af í eyði á 18. öld og fram til 1833, er Hjálmar Jónsson skáld byggði þar bæ og kallaði fyrst Bólugerði en síðan Bólu og það nafn hafði jörðin eftir það. Skammt frá bænum fellur Bóluá niður fjallið í sjö fossum í hrikalegu gili, Bólugili. Bóla er helst þekkt fyrir búsetu Bólu-Hjálmars þar á árunum 1833-1843 en henni lauk eftir að gerð var þjófaleit hjá honum. Minnisvarði um Hjálmar var reistur í Bólu 1955. Bóla fór í eyði 1976.


Bólugil - Skagafjörður
Fyrir ofan Bólu er gljúfragil, Bólugil, með fagurmótuðu standbergi. Sagan segir að það heiti eftir ambátt, norn eða tröllskessu, sem Bóla hét, en hún var bæði illgjörn og ódæl. Hún bjó í helli í gilinu og lét greipar sópa um eignir bænda í nágrenninu. Að endingu var það sauðamaður nokkur sem réð niðurlögum hennar með því að drekkja henni í hyl í Bóluá. Í Bólugili eru margir og fallegir fossar og hægt er að ganga í kring um gilið á gil barminum.


Breiðabólstaður - Húnaþing
Ofarlega í Vesturhópi er kirkju- og sögustaðurinn Breiðabólstaður. Þar voru fyrstu lög skrifuð á Íslandi. Þar var einnig prentsmiðja og þótti jörðin afar góð og taldist meðal bestu brauða á Norðurlandi. Lögmannafélag Íslands lét reisa minnisvarða við afleggjarann heim að bænum. Á síðustu árum fór fram fornleifarannsókn þar.



Bænhúsið í Gröf - Skagafjörður
Elsta guðshús á Íslandi frá seinni hluta 17. aldar, en e.t.v. mun eldra að stofni til. Núverandi kirkja var lögð niður árið 1765, en endurvígð árið 1953 eftir mikla viðgerð sem Þjóðminjasfn Íslands stóð fyrir, en það er eigandi kirkjunnar. Talið er víst, að Guðmundur Guðmundsson frá Bjarnastaðahlíð í Vesturdal, þekktasti skurðlistamaður hérlendis á 17. öld, hafi smíðaða kirkjuna og prýtt með útskurði í barokkstíl. Sá stíll er afar sjaldgæfur í kirkjum hérlendis en sést vel á altari og vindskeiðum kirkjunnar. Frú Ragnheiður Jónsdóttir, sem nú prýðir 5000 kr. seðilinn og maður hennar Gísli biskup Þorláksson fengu Guðmund til verksins. Gröf var á þeim árum samastaður biskups ekkna. Grafarkirkja mun vera með minnstu guðshúsum í kristnum sið og sýnir í senn fátækt smákirkna fyrr á öldum og hagleik kirkjusmiðanna. Kirkjan er staðsett skammt fyrir sunnan Hofsós.

Drangey - Skagafjörður
Drangey er á því sem næst miðjum Skagafirði, og er um 200 metra hár móbergsstapi. Í eynni, sem er aðeins geng á einum stað sem nefnist Uppganga, er gífurleg fuglabyggð. Eyjan var öldum saman helsta matarforðabúr Skagfirðinga, og var gjarnan kölluð "Mjólkurkýr Skagafjarðar". Útlagarnir Grettir og Illugi Ásmundssynir dvöldu í eynni um þriggja ára skeið 1028 - 1031 svo sem getið er í Grettissögu. Frægt er Drangeyjarsund Grettis. Margar þjóðsögur eru tengdar eyjunni. Ferðir til Drangeyjar sjá skoðunar og ævintýraferðir.


Efri Núpur - Húnaþing
Að Efra-Núpi er kirkja og í kirkjugarði hennar hvílir hin kunna skáldkona Vatnsenda-Rósa eða Skáld-Rósa sem lengi bjó að Vatnsenda í Vesturhópi. Fjöldi ferðamanna koma ár hvert til að vitja leiðis hennar, en Rósa er m.a. kunn fyrir ástarljóð þau sem hún er talin hafa ort til ástmanns síns Natans Ketilssonar sem myrtur var á Illugastöðum á Vatnsnesi.

Flugumýri - Skagafjörður
Fornt höfuðból í Blönduhlíð, þar sem höfðingjar Ásbirninga bjuggu á Sturlungaöld. þar bjó einnig Gizur Þorvaldsson sem síðar varð eini íslenski jarlinn. Í október 1253 reyndu óvinir Gizurar að brenna hann inni í brúðkaupsveislu sonar hans. Gizur slapp við illan leik með því að fela sig í skyrtunnu, en synir hans allir og eiginkona brunnu inni.



Forsæludalur - Húnaþing
Bær í innanverðum Vatnsdal og sá sem næstur er heiðalöndum austan Vatnsdalsár. Þar bjó Friðmundur sá er Friðmundarvötn eru kennd við, að sögn Landnámu. Friðmundará fellur í fossum af Auðkúluheiði niður í Vatnsdalsá skammt innan við bæinn í Forsæludal. Í Forsæludal voru Þórhallastaðir þar sem Grettir glímdi við Glám.





Glaumbær - Skagafjörður
Er býli í Seyluhreppi þar sem byggðasafn Skagfirðinga er með sýningu í torfbæ sem er að mestu frá síðustu öld, en húsin eru þó misgömul. Í Glaumbæ má sjá hvernig búið var á stórbýlum á Íslandi í gegnum aldirnar. Timburhús frá Ási í Hegranesi (Áshús) er einnig í Glaumbæ. Það er byggt á árunum 1883 - 1886 sem kvennaskóli. Þar er nú móttaka ferðamanna og veitingasala. Húsið var með stærstu timburhúsum í Skagafirði, mjög vandað og merkilegur gripur á allan hátt. Á elleftu öld bjó í Glaumbæ Snorri Þorfinnsson. Hann var sonur Þorfinns Karlsefnis og Guðríðar Þorbjarnardóttur, og er talinn fyrsti evrópsk ættaði maðurinn sem fæddist á meginlandi Ameríku. Talið er að Snorri sé grafinn í Glaumbæ. Sími 453 6173


Glóðafeykir - Skagafjörður
Bratt og burstamyndað fjall upp af Flugumýri 990 mys. Eftir að Jón biskup Arason hafði verið tekin af lífi komu dönsk herskip inn á Eyjafjörðinn 1515. Þetta fréttist til Hóla og flýði Helga Sigurðardóttir fylgikona Jóns biskups upp í hlíðar Glóðafeykis. Hélst hún við í tjaldi og var færður matur og aðrar nauðsynjar.



Grafarós - Skagafjörður
Verslunarstaður frá 1835 - 1915. Danskur kaupmaður, C. M. Nisson, hóf þar verslun, hraktist úr Hofsósi fyrir ofríki kaupmannsins þar. Þar var hin breska Hendersonverslun 1861 - 1868 sem gjörbreytti verslunarháttum til hins betra og Skagfirðingar lofuðu Guð, sem hafði sent þeim Henderson. Í Grafarósi sjást margar tóftir eftir verslunar-, íbúðar- og útihús.



Grettislaug - Skagafjörður
Yst á Reykjaströnd er eyðibýlið Reykir, en skammt þar fyrir neðan er staður sá er Grettir Ásmundsson kom að landi eftir Drangeyjarsund sitt. Þar er heit laug sem sagan segir að Grettir hafi baðast í eftir sundið. Laugin hefur nú verið hlaðin upp og þar er hægt að fá sér bað að hætti Grettis á sjávarbakkanum. Á Reykjum er einnig að finna sjóbúð, sem verið er að gera upp, en þaðan var útræði stundað fyrr á öldum.



Gullsteinn - Húnaþing
Norðan við túnið á Stóru-Giljá, nokkra tugi metra frá þjóðveginum er mikill steinn jarðfastur. Heitir steinninn Gullstein og er talið að Koðrán bóndi, faðir Þorvalds víðförla hafi haft átrúnað á steininum. Koðrán vildi ekki láta skírast af syni sínum því hann hélt að þá myndi verndarvætturinn hans í steininum reiðast sér. En Friðrekur biskup fór þá að steininum og söng yfir honum þar til hann sprakk. Fáeina metra frá steininum er minnismerki, reist 1981, til minningar um að þá voru 1000 ár liðin frá útkomu Þorvalds víðförla og Friðreks biskups til kristinsboðsstarfa.




Haugsnes - Skagafjörður
Er lágt nes rétt sunnan við Flugumýri. Í Haugsnesi varð mannskæðasti bardagi Íslandssögunnar í aprílmánuði 1246. Þar börðust Sturlungar og Ásbirningar. Um 110 manns féllu, meðal annarra Brandur Kolbeinsson höfðingi Ásbirninga, og þar með lauk veldi þeirra. Eftir bardagann var reistur þar stór kross sem talið er að hafi staðið fram á 16. öld.



Hegranesþing - Skagafjörður
Austur undir Hegranesi er að finna hinn forna þingstað Skagfirðinga, Hegranesþing. Staðurinn var þingstaður á þjóðveldisöld (930 - 1262) og þó nokkru lengur fyrir goðorðin þrjú í Skagafirði, en einnig voru hér haldin fjórðungsþing, þ.e.a.s. sameiginlegt þing fyrir Norðlendingafjórðung, enn má sjá ýmis tóttarbrot frá þeim tíma. Hegranesþing kemur oft fyrir í Íslendingasögum og öðrum heimildum. Kunnustu frásagnir þaðan eru frá árinu 1305, er gerður var aðsúgur að sendimanni Noregskonungs, sem boðaði landsmönnum nýjar álögur, og úr Grettissögu um komu Grettis Ásmundssonar úr Drangey og glímu hans á þinginu laust fyrir árið 1030. Var honum heitið griðum, áður en menn kenndu hann, og fékk hann að fara burtu óáreittur



Hof í Vatnsdal - Húnaþing
Bær í austanverðum Vatnsdal. Þar bjó Ingimundur gamli Þorsteinsson er nam Vatnsdal allan upp frá Helgavatni og Urðarvatni. Ingimund rak enginn nauðugan frá Noregi. Hann gekk í lið Haralds hárfagra í Hafursfirði og hafði vináttu konungs. Þá gerist það að miðsvetrarblóti, að völva ein spáir Ingimundi því að hann muni byggja land, er Ísland heitir, gerast þar virðingarmaður og ættmenn hans margir í því landi. Talið er að Ingimundur hafi numið land í Vatnsdal um 900 eða nokkru fyrr. Hann var goði Vatnsdæla meðan hann lifði. Í túninu á Hofi er hóll, Goðhóll, þar sem sagt er að hof Ingimundar hafi staðið. Þar er einnig fagur trjálundur, meðal annars með íslenskri ösp, gróðursettur 1927.



Hofsós - Skagafjörður
Er einn elsti verslunarstaður landsins. Í kvos í hjarta bæjarins er að finna fjölda eldri húsa sem setja skemmtilegan og sterkan svip á bæinn. Þar stendur gamalt bjálkahús frá einokunartímanum, og er það eitt elsta hús landsins reist 1777. Nú hefur húsið verið endurgert í sem næst sinni upprunalegu mynd, og er þar sýning í tengslum við sögu Drangeyjar. Gamla kaupfélagsbyggingin hefur fengið nýtt hlutverk, en hún hýsir nú svokallað Vesturfarsetur, sem tileinkað er vesturförum og vesturferðum sem voru í hámarki um síðustu aldamót. Þar hafa nú verið reistar fleiri byggingar sem falla vel að gömlu þorpsmyndinni og hýsa hinar ýmsu sýningar sem tengjast búsetu Íslendinga í vesturheimi. Í Staðarbjargavík rétt neðan við Hofsós eru sérkennilegar stuðlabergsmyndanir.

Hólar í Hjaltadal - Skagafjörður
Annað tveggja biskupssetra á Íslandi, og einn helsti sögustaður landsins. Biskupsstóll var settur þar árið 1106 og fyrsti biskupinn var Jón Ögmundsson. Um 7 alda skeið sátu biskupar á Hólum, auk þess sem lengstum var rekinn þar skóli. Á þessum tíma voru Hólar hinn raunverulegi höfuðstaður Norðurlands. Biskupstóllinn var lagður niður 1801 og endurvakinn 1985, þar situr Vígslubiskup. Þekktastir Hólabiskupa eru án efa, Jón Arason sem var síðastur biskup í kaþólskum sið og Guðbrandur Þorláksson sá er prentaði Guðbrandsbiblíu. Jón Arason flutti til landsins fyrsta prentverkið. Núverandi kirkja á Hólum er fimmta dómkirkjan í röðinni reist 1763 úr rauðum sandsteini úr Hólabyrðu, sem er fjall fyrir ofan staðinn. Hún er elsta steinkirkja landsins og hefur nú verið færð nokkuð til síns fyrra forms. Kirkjan og munir hennar eru mjög merkilegir, en á staðnum er hægt að fá leiðsögn um kirkjuna alla daga 9-18. Skóla hald á Hólum var endurvakið 1882, er Bændaskóli var stofnaður, sem viðleitni til að sporna við vesturferðum Íslendinga. Þar er nú kennd hestamennska og ferðamálafræði á háskólastigi auk fiskeldis. Ferðaþjónusta er rekin á Hólum frá maí - ágústloka og ýmis afþreying í boði á staðnum og nágreni. Meðal annars hefur verið útbúinn ritlingur fyrir ferðamenn sem leiðir lesandann á milli áhugaverðra staða á Hólum. (söguslóð) Sími 453 6333, 453 6300



Illugastaðir - Húnaþing
Er einna þekktastur sem sögustaður vegna húsbruna og morðs árið 1828 sem leiddu til síðustu aftökunnar á Íslandi en þá voru myrtir á bænum Natan Ketilsson og Pétur Jónsson, og voru Agnes Magnúsdóttir og Friðrik Sigurðsson tekin af lífi fyrir verknaðinn árið 1830. Ægifagurt er um að lítast að Illugastöðum og jörðin mikil hlunnindajörð, og er þar eitt mesta æðarvarp á landinu. Á Illugastöðum má sjá rústir af smiðju Natans Ketilssonar er standa í landfastum hólma við sjóinn.



Mannskaðahóll/ Vatn - Skagafjörður
Hóllinn er við suðurenda Höfðavatns en þar fór fram mikill bardagi 1431. Sagt er að þar hafi fallið um 80 englendingar og séu þeir grafnir í tveim hólum við veginn og heita þær Ræningjadysjar. Síðar kom í ljós að þetta eru náttúrulegar mishæðir sem grjóti hefur verið kastað á vegna þeirrar tiltrúar að þarna væru dysjar. Bein sem talin eru vera úr hinum raunverulegu dysjum hafa aftur á móti fundist sunnan við Höfðaána.


Málmey - Skagafjörður
Eyja austan megin á Skagafirði. Hún er fremur löng og láglend, en er þó hæst 125 metra há. Í eyjunni var búið fram til 1950. Sú þjóðsaga fylgir eynni að enginn megi búa þar lengur en 20 ár. Væri sú regla brotin átti húsfreyjan á bænum að hverfa og aldrei að sjást framar. Fyrsti viti á Íslandi var staðsettur í kirkju á eyjunni. Ferðir til Málmeyjar sjá skoðunar og ævintýraferðir




Miklibær - Skagafjörður
Miklibær er kirkjustaður og prestssetur frá fornu fari og er elsta heimild um kirkju þar frá 1234, en í Sturlungu segir frá því að þá lét Kolbeinn ungi vega þar Kálf Guttormsson og Guttorm son hans. Miklibær kom töluvert við sögu á Sturlungaöld, einkum í Örlygsstaðabardaga. Þar gisti Sturla Sighvatsson með hluta af liði sínu nóttina fyrir bardagann og þangað flúðu bræður hans, Kolbeinn og Þórður, og leituðu griða í kirkjunni en neyddust að lokum til að koma út og voru þá teknir og höggnir ásamt fleirum. Margir kannast við hina frægu draugasögu um Miklabæjar - Sólveigu og séra Odd Gíslason. Séra Oddur hvarf án þess að til hans spyrðist framar, og var draugnum kennt um. Núverandi kirkja á Miklabæ var reist árið 1973 eftir að eldri kirkja brann.


Neðri-Ás í Hjaltadal - Skagafjörður
Merkar fornminjar. Fornleifafræðingar telja að um sé að ræða elstu kirkju landsins byggða fyrir rúmum þúsund árum eða árið 984. Í kristnisögu og þætti Þorvalds víðförla er sagt frá að Þorvaldur Spak Böðvarsson hafi tekið kristni og byggt kirkju að Neðra - Ási sextán vetrum fyrir kristnitöku. Lengi hefur verið vitað um tilvist þessa fornleifa þar sem gamalt fjárhús stóð á þessum stað og var kallað bænhúsið. Kirkjugarður er jafnframt á staðnum og hefur þegar fundist gröf með heillegum mannabeinum. Einnig er haldið fram að hús hafi verið milli fjárhúsbyggingarinnar og kirkjunnar og þar hafi líklega verið einhverskonar járnvinnsla t.d. rauðblástur þar sem timbur kirkjunnar er kolað og það orðið til þess að minjarnar varðveittust betur.


Reynistaður - Skagafjörður
Bær í Staðarhreppi og fornt höfuðból. Þar var klaustur á árunum 1295 - 1552. Þar bjuggu margir höfðingjar en frægastur er sennilega Gizur Þorvaldsson sem bjó þar í jarlstíð sinni 1261 - 1268. Margir kannast við frásögnina af Reynistaðabræðrum Einari og Bjarna Halldórssonum, sem urðu úti á Kili árið 1780. Eftir það var lengi talið reimt á Kili.


Skatastaðir - Skagafjörður
Skatastaðir í Austurdal eru á vestur bakka Jökulsár. Þar er kláfferja á ánni, hin eina í Skagafirði. Kláfurinn er nokkuð notaður af ferðamönnum sem vilja prófa hvernig það er að fara yfir beljandi stórfljót með þessum hætti.






Skeljungssteinn - Skagafjörður
Skeljungsteinn er á samnefndum höfða, sem gengur fram á eyrar Norðurár, rétt hjá veginum fyrir mynni Norðurárdals. Steinninn er tengdur þjóðsögunni um Grím Skeljungsbana. Skeljungur var sauðamaður á Silfrastöðum í lifanda lífi, gekk aftur eftir dauðann og gerðist hin mesta óvætt, sem Grímur bóndason á Silfrastöðum fékk yfirunnið. Hann renndi með spjóti sínu tvö göt í gegnum stein þennan heima á Silfrastöðum og batt þar drauginn, meðan hann fór inn í bæ eftir eldi. Þegar hann kom út aftur var Skeljungur farinn af stað með steininn í eftirdragi inn hlíðina, en fórst ógreiðlega, svo að Grímur náði honum á Skeljungshöfða og brenndi hann þar til ösku.


Spánskanöf - Húnaþing
Á Skagaströndinni örskammt norðan ósa Laxár á Refasveit er Spánskanöf. Þar er snarbratt niður á ströndina um 40-50m fall. Mikið fuglalíf er í björgunum og nokkur rif úti fyrir ströndinni. Það er vel þess virði að taka á sig þennan krók. Sagan segir að á þessum stað hafi spænskir sjóræningjar gengið á land og stefnt að prestsetrinu að Höskuldsstöðum. Prestur safnaði mönnum og stóðhrossum, lét binda hrísklyfjar á þau og kveikja í klyfjunum. Síðan keyrðu menn stóðið með miklum látum á móti Spánverjunum og féllu sumir þeirra á melunum aðrir hröpuðu fram af björgunum. Af því er nafnið dregið.


Stóru-Akrar - Skagafjörður
Þar má finna leifar bæjar Skúla Magnússonar landfógeta sem byggði upp bæ um miðja 18. öld. Þinghús sveitarinnar og bæjardyr Skúla (stafverkshús). Skúli var sýslumaður í Skagafirði 1711 - 94. Hjá Ökrum var ferjustaður á Héraðsvötnum var þar dragferja til 1927.


Tyrfingsstaðir - Skagafjörður
Tyrfingsstaðir eru skammt fyrir norðan Merkigil, við Kjálkaveg (beygt út af vegi nr.1 í mynni Norðurárdals). Þar er að finna torfbæ sem er heill að mestu leyti og þykir sérlega merkilegur þar sem um bæjarheild er að ræða og má sjá hvernig útihúsum var komið fyrir á árum áður vítt og breitt um tún. Bæjarstæðið er í fallegu umhverfi og önnur byggð sést vart þaðan, þannig að koma á staðinn er líkt og að hverfa aftur í tíma. Búið var í bænum allt fram til ársins 1969.


Vallalaug
Hún er í vallendinu austur af Ytra-Vallholti. Þar var þingstaður fyrrum sem oft er getið í sögum, bæði að fornu og á síðari öldum. Var þar þriggja hreppa þing, Seylu-, Lýtingsstaða-, og Akrahrepps. Á Skúli Magnússon sýslumaður Skagfirðinga að hafa þingað þar síðast. Í Sturlungu segir að þeir feðgar Sighvatur Sturluson og Sturla hafi hist þar skömmu fyrir Örlygsstaðabardaga. Í þá tíð munu Héraðsvötnin hafa runnið vestan við Skiphól og Vallholtshól.


Þingeyrar - Húnaþing
Fyrrum eitt kunnasta stórbýli í Húnaþingi og kirkjustaður. Frá Þingeyrakirkju er ein víðasta og fegursta útsýn í sýslunni. Talið er að enginn bær hafi verið eins stór og vel hýstur sem Þingeyrar enda sátu þar auðmenn og höfðingjar um aldir. Frá Þingeyrum er örskammt vestur í Miðhóp og liggur þaðan rif því nær þvert yfir vatnið. Er ekki ólíklegt að þar við Hópið séu eyrar þær sem staðurinn dregur nafn sitt af.



Þingeyrarkirkja - Húnaþing
Setur staðarlegan og höfðinglegan svip á Þingeyrar enda er hún eini sýnilegi minnisvarðinn um forna reisn staðarins. Ásgeir Einarsson alþingismaður lét reisa kirkjuna. Fyrir var þar torfkirkja sem var orðin hrörleg. Þá ákvað Ásgeir að byggja kirkjuna úr steini en hvergi var stein að fá í grenndinni. Veturinn 1864-1865 lét Ásgeir flytja grjótið vestan úr Nesbjörgum að kirkjustæðinu, þar sem kirkjan stendur nú. Grjótið var dregið á sleðum yfir ísa á Hópinu, er sú leið fullir 8 km. Sverrir Runólfsson steinhöggvari sá um veggjagerðina. Hver steinn í veggjunum er lagður í hleðslu eða bundinn og jafnframt límdur með kalki, enda hafa þeir ekki haggast. Talið er að þeir Ásgeir og Sverrir hafi ráðið mestu um uppdráttinn af kirkjunni. Byggingin stóð yfir í 13 ár. Hinn 9. September 1877 var kirkjan vígð af séra Eiríki Briem í Steinnesi.
Í hina nýju kirkju voru að sjálfsögðu fluttir kirkjugripir úr hinni gömlu. Þingeyrarkirkja á marga góða gripi. Elstur þeirra er altarisbrík úr alabastri, líklega frá 13. Öld. Prédikunarstóllinn er mikill kjörgripur, líklega hollenskur að uppruna. Á honum er ártalið 1696. Stólinn gaf Lárus Gottrúp lögmaður, sem hélt Þingeyraklaustur á árunum 1683-1721. Einnig gaf hann veglegan skírnarfont úr silfri með ártalinu 1663, en á honum stendur einnig ártalið 1697. Kirkjan á einnig kaleik, könnu og oblátudósir úr silfri. Altarisklæði er þar með ártali 1763.
Mitt á milli kirkjunnar og gamla kirkjustæðisins er sporöskjumyndað garðlag í túninu og kallast Lögrétta. Það er 25 m í þvermál frá austri til vesturs og 20 m frá norðri til suðurs. Það er friðlýst og talið hinn forni þingstaður Húnvetninga.



Þingeyrarklaustur - Húnaþing
Í sögu Jóns helga Hólabiskups segir frá því að hallæri þrengdi að mönnum og veðrátta köld, svo að jörð var frosin fram eftir vori. Biskup fór til vorþings að Þingeyrum og með samþykki þingheims heitir hann því að reisa kirkju og bæ þar. En í sömu viku hurfu allir ísar, og jörð þiðnaði öll og gróður byrjaði að dafna þannig að hægt var að beita skepnum á túnin. Mun þetta hafa gerst á fyrsta tug 11. aldar.
Ákveðið var að stofna munkaklaustur að Þingeyrum, eflaust að ráði Jóns biskups, en það var stofnað 1133. Þingeyrarklaustur var hið fyrsta á Íslandi. Það fylgdi munkareglu Benedikts af Nurcia, en kirkjan var helguð Sankti Nikulási. Munkar urðu að heita því að dveljast ævilangt í klaustrinu, halda klaustursiði alla og hlýða yfirboðurum. Þeir máttu ekki kvænast og ekkert eiga, stórt né smátt. Um það leyti sem klaustrið er stofnað hefst ritöld hér á landi og varð bókmenntaiðja með vissu mikil í Þingeyrarklaustri. Er þar helst að nefna, Sögu Sverris konungs, er Karl ábóti Jónsson skráði. Munkarnir Gunnlaugur Leifsson og Oddur Snorrason rituðu Sögu Ólafs konungs Tryggvasonar, og einnig Helgisögur af Ólafi konungi Haraldssyni. Arngrímur ábóti Brandsson ritaði Sögu Guðmundar biskups góða og þar í elstu drög að lýsingu Íslands. Líkur eru á því að Húnvetningasögur séu ritaðar að Þingeyrum s.s. Heiðarvíga saga, Vatnsdæla, Hallfreðar saga, Kórmáks saga, Bandamannasaga og Grettis saga (Árbók Ferðafélags Íslands 1964, bls. 182). Klaustrið stóð frá 1133 til siðaskipta eða í um 400 ár og átti það þá orðið flestar jarðið í Þingeyrarsveit, Vatnsdal, Ásum og víðar auk hlunninda og ítaka.
Með hinum nýja sið voru dagar Þingeyrarklausturs taldir. Konungur tók undir sig eignir þess og setti umboðsmann yfir. Flestir klausturhaldarar urðu efnaðir menn og sumir stórríkir. Líklega hefur enginn setið staðinn af meiri rausn en Lárus Gottrúp lögmaður. Árið 1638 fékk hann Þingeyrarklaustur að léni og sýsluvöld í hálfu Húnaþingi. Gottrúp þótti harður í horn að taka í viðskiptum og átti hann í deilum við höfðingja, en hann stóð á rétti Íslendinga við konung og kom ýmsu gagnlegu til leiðar. Hann varð maður auðugur og sat hið forna höfuðból með prýði.

Þrístapar - Húnaþing
Vestast í Vatnsdalshólum og norðan þjóðvegarins eru nokkrir einstakir smáhólar og einum stað þrír samliggjandi, Þrístapar. Þar fór fram síðasta aftaka á Íslandi, þ. 12. jan. 1830, er hálshöggvin voru Friðrik Sigurðsson og Agnes Magnúsdóttir vegna morðs á Natani Ketilssyni og Pétri Jónssyni að Illugastöðum í V-Hún. Höggstokkurinn og öxin eru varðveitt í Þjóðminjasafni Íslands en minningarsteinn er á aftökustaðnum.




Örlygsstaðir - Skagafjörður
Eru í Blönduhlíð, en þar hefur aldrei verið búið. Í ágústmánuði 1238 varð þar mesti bardagi Íslandssögunnar þegar þrjár voldugustu ættir landsins mættust í baráttu um yfirráð yfir landinu. Annarsvegar Sturlungar, en hinsvegar Ásbirningar og Haukdælir. Hinir síðarnefndu höfðu sigur enda mun liðmeiri. Um 60 menn féllu af þeim nálega 3000 sem þar börðust. Enn vottar fyrir tóttarbrotum af garði þeim er annað liðið skýldi sér við. Árið 1988 var reist minnismerki á staðnum um bardagann, þar sem gangur hans er rakinn. Örlygsstaðir eru nú merktir við þjóðveginn.

Efst á síðu